Pierwszy pilot polarny Jan Nagórski - setna rocznica pionierskich lotów w Arktyce
Wpisany przez Tymoteusz Sawiński   

21 sierpnia 2014 przypada 100. rocznica pierwszego lotu samolotu nad obszarami arktycznymi. Wyczynu tego dokonał Jan Nagórski, pochodzący z Włocławka polski pilot, służący w armii carskiej Rosji. Miejscem startu była osada Olgino, położona nad Zatoką Krzyżową, na zachodnim wybrzeżu Wyspy Północnej, w archipelagu Nowej Ziemi (74° 18’ N, 55° 19’ E).

Pionierski lot, przeprowadzony na wyposażonym w podwozie pływakowe samolocie Farman MF.11, stanowił wstęp znacznie większej operacji lotniczej przeprowadzonej przez Nagórskiego w okresie od 21.08 do 13.09.2014 i będącej częścią szerokiej akcji poszukiwawczej trzech zaginionych rosyjskich wypraw arktycznych: Siedowa, Brusiłowa i Rusanowa. Pomysłodawcą wykorzystania samolotu był jeden z koordynatorów akcji – admirał Żdanko. Szczegółową koncepcję i plan działań lotniczych opracował Nagórski.

Mimo pionierskiego charakteru misję Nagórskiego można nazwać operacją lotniczą w pełnym dzisiejszym znaczeniu. Wybór odpowiedniego samolotu i jego dobre przygotowanie, odpowiednie wsparcie logistyczne zapewniane przez statki Pieczora, Andromeda i Gerta oraz dobre planowanie lotów umożliwiło skuteczne prowadzenie akcji lotniczych, na bardzo szeroką jak na ówczesne możliwości, skalę.

W czasie ich trwania Nagórski, wraz z mechanikiem Kuzniecowem wykonał szereg lotów poszukiwawczych i zwiadowczych w rejonie Nowej Ziemi. Podczas pięciu najdłuższych pokonał łączny dystans 1060 km. Mimo że akcja poszukiwawcza nie przyniosła rozstrzygających rezultatów, przeprowadzone loty w sposób nie budzący wątpliwości wykazały możliwość prowadzenia zakrojonych na szeroką skale działań lotniczych w trudnych warunkach arktycznych oraz przydatność samolotów w działaniach poszukiwawczo-ratowniczych. Co ważne, uświadomiły również przydatność samolotów do rozpoznania warunków lodowych na rzecz statków odbywających rejsy na wodach objętych zlodzeniem. Podczas lotów zgromadzono również wiele informacji praktycznych odnośnie użytkowania samolotów w warunkach arktycznych.

W oparciu o zdobyte doświadczenia Nagórski przygotował obszerny raport ze swojej wyprawy, zawierając w nim spostrzeżenia i wskazówki dla przyszłych operacji lotniczych w rejonach polarnych. Raport ten został wysoko oceniony przez admiralicję rosyjską, przedstawiono go również carowi Mikołajowi II, a Nagórski nagrodzony został Orderem Św. Stanisława oraz Orderem Św. Anny III klasy.

Co ciekawe, jako jeden z wniosków raportu Nagórski przedstawił realistyczną propozycję etapowej wyprawy lotniczej do bieguna północnego, z bazą główną na Wyspie Rudolfa (najdalej na północ wysunięta część Ziemi Franciszka Józefa) i rozłożonymi co 200 km bazami pomocniczymi na lodzie morskim. Oczywiście ze względu na trwającą I wojnę światową plan ten nie mógł zostać zrealizowany, jednak idee operacji lotniczych zawarte w raporcie Nagórskiego zostały szeroko wykorzystane w latach 20-tych i 30-tych XX wieku, podczas organizacji radzieckiej stałej służby lotniczej, obsługującej Północną Drogę Morską. Z doświadczeń Nagórskiego korzystał również Richard Byrd, przygotowując plan pionierskiego przelotu nad biegunem północnym w 1926 roku.

W uznaniu dokonań Nagórskiego jego imieniem nazwana została zatoka na Ziemi Aleksandry, jednej z wysp w archipelagu Ziemi Franciszka Józefa oraz leżąca na tej wyspie radziecka stacja polarna Нагурское (na zdjęciu obok), założona w 1952 r.

Materiały źródłowe

Nagórski J., 1958, Pierwszy nad Arktyką, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej;

Barr W., 1985, Imperial Russia's Pioneers in Arctic Aviation, Arctic, vol. 38, no. 3, s. 219-230;

Аджиев М. 1974, Первый в небе Арктики, Наука и жизнь, 09, s. 84-86;

Кузнецов И. В.(red.), 1948, Люди русской науки. Том 1, Москва - Ленинград: Государственное издательство технико-теоретической литературы;

Mapa ekspedycji Brusiłowa, z: Альбанов В.И., 1917, На юг к Земле Франца Иосифа!, Петроград, udostępniona w serwisie ru.wikipedia.org, (dostęp 15.08.2014);

Nota biograficzna A. Rusanowa zamieszczona na stronie www.gpavet.narod.ru (dostęp 15.08.2014);

Nota biograficzna E. Kuźniecowa w serwisie http://www.testpilot.ru/ (dostęp 15.08.2014);

Artykuł o J. Nagórskim w serwisie poświęconym Nowej Ziemi belushka.ru (dostęp 15.08.2014);

Artykuł o J. Nagórskim na stronie kvastravel.livejournal.com (dostęp 15.08.2014)

 

 

 

 


 

Klaps - Zmiany klimatu, zanieczyszczenia powietrza i przekroczenia ładunków krytycznych w regionie granicznym Polska - Saksonia

Klaps – Klimawandel, Luftverschmutzung und Belastungsgrenzen von Ökosystemen im sächsisch-polnischen Grenzraum 

Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Polska - Saksonia 2007-2013

 

Dowiedz się więcej...

 

Zakład Klimatologii i Ochrony Atmosfery

ul. Kosiby 8
51-621 Wrocław
   
Telefony: +48-71-348-54-41
+48-71-372-94-97
Fax: +48-71-372-94-98
   
E-mail: info.meteo@uwr.edu.pl